ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

 Η προληπτική ιατρική αγγίζει όλο και πιο πολύ την κοινωνία εν γένει αλλά και τον ιατρικό κόσμο καθότι έχει αποδειχθεί πως ένα μεγάλο κομμάτι των ασθενειών που ταλαιπωρεί την ανθρωπότητα μπορεί να προληφθεί. Γνωρίζουμε σήμερα πως το γονιδιακό υπόστρωμα του καθενός παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση των νόσων. Όμως από μόνα τους τα γονίδια εκτός σπανίων περιπτώσεων (κληρονομούμενων ) δεν είναι σε θέση να πυροδοτήσουν την εμφάνιση της πάθησης εκτός κι αν ένας εξωγενής παράγοντας κάνει την εμφάνισή του και τα δραστηριοποιήσει.

Οι ασθένειες είναι άπειρες .Δεν θα ήθελα να μακρηγορήσω και να σας κουράσω.Θα επισημάνω κάποιες από τα πιο συχνές  και που συναντάμε καθημερινά στον κοινωνικό μας περίγυρο ή και στην οικογένειά μας.   Ας ξεκινήσουμε από την εμβρυϊκή ηλικία του ανθρώπου. Οι λοιμώξεις, τα φάρμακα, η ακτινοβολία παίζουν καθοριστικό ρόλο στην σωστή ανάπτυξη του εμβρύου και την αρτιμέλειά του. Ας μην ξεχνούν οι μελλόνυμφοι τον προληπτικό έλεγχο της Μεσογειακής αναιμίας, που θα πρέπει να γίνεται πριν την εγκυμοσύνη. Ο Υπέρηχος τριπλού επιπέδου μαζί με την αμνιοπαρακέντηση είναι τα όπλα που θα προλάβουν την γέννηση ενός παιδιού με σοβαρές διανοητικές  και οργανικές δυσλειτουργίες .

Στην παιδική ηλικία τα εμβόλια είναι τα όπλα που στην πραγματικότητα έχουν καταφέρει να εξαλείψουν ή να περιορίσουν σοβαρότατες παθήσεις που είναι θανατηφόρες  ή με μεγάλη νοσηρότητα. Η σωστή τήρηση του προγράμματος εμβολιασμού είναι καθοριστικός παράγων. Υπάρχουν γονείς δυστυχώς ακόμα που φοβούνται από τις παρενέργειες των εμβολίων ,οι οποίες όμως είναι σπανιότατες και το όφελος από την αποφυγή  της πάθησης  τις κάνει να ωχριούν.Ένα νέο εμβόλιο κατά του HPV προστέθηκε τελευταία και είναι αυτό που θα απαλλάξει στο μέλλον από την μάστιγα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας . Οι ενήλικες θα πρέπει να κάνουν ετησίως έναν έλεγχο που να περιλαμβάνει αιματολογικές εξετάσεις, βιοχημικές που πιθανόν θα αποκαλύψουν κάποια πάθηση στο αρχικό της στάδιο. Το τεστ ΠΑΠ ,η γυναικολογική εκτίμηση τόσο του γεννητικού συστήματος όσο και ο υπέρηχος και η μαστογραφία πρέπει να μπουν στην ρουτίνα κάθε γυναίκας .

Για τους άνδρες μετά τα 40 ο προληπτικός έλεγχος για τον προστάτη επιβάλλεται και περιλαμβάνει τον υπέρηχο και τον PSA, του μοναδικού προληπτικού καρκινικού δείκτη που υπάρχει σήμερα και που μας δείχνει σε πολύ πρώιμη φάση ότι το άτομο πιθανόν πάσχει από καρκίνου του προστάτη. Περιττό νομίζω να πω πως ο καρκίνος όσο νωρίτερα διαγνωστεί τόσο καλύτερα αποτελέσματα έχουμε όσον αφορά την πρόγνωση και εξέλιξη της νόσου.Μια παρένθεση όσον αφορά τους καρκινικούς δείκτες . Κανένας εκτός από τον PSA ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ να εξετάζεται ως πρόληψη. Είναι δείκτες που μας καθορίζουν την πορεία του ήδη πάσχοντος από καρκίνο και την ανταπόκριση στην θεραπεία.

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Όσο και να μας φοβίζει η λέξη , η πάθηση υπάρχει και όσο και να σας φανεί παράξενο μπορεί να προληφθεί. Στις Η.Π.Α. ετησίως καταγράφονται 500.000 θάνατοι από καρκίνο. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Αντικαρκινική Εταιρεία (AΑΕ), το ένα τρίτο από αυτούς συνδέονται με τις διατροφικές συνήθειες και τη φυσική δραστηριότητα, παράγοντες που μπορεί να τροποποιηθούν. Η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή των τελευταίων ερευνητικών μελετών έγκειται στο ότι διαπιστώνουν πως παρότι ο καρκίνος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε κληρονομούμενες μεταλλάξεις, δηλαδή αλλαγές στο DNA, οι μεγαλύτεροι παράγοντες κινδύνου, όπως η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή και το κάπνισμα, φαίνεται να μην είναι κληρονομήσιμοι. Στα τέλη του 2006 και λίγο πριν αρχίσει στην Ελλάδα η προσωρινή «αναστάτωση» με τη φραπελιά, η Αμερικάνικη Αντικαρκινική εταιρεία (AΑΕ) δημοσίευσε τις τελευταίες υγιεινοδιαιτητικές οδηγίες για την πρόληψη του καρκίνου. Συστάσεις για αλλαγές σε επίπεδο ατομικής συμπεριφοράς: Διατηρήστε φυσιολογικό βάρος καθ΄όλη τη διάρκεια της ζωής σας. Πιο συγκεκριμένα:

Υιοθετήστε ένα τρόπο ζωής που να περιλαμβάνει αυξημένη φυσική δραστηριότητα, δηλαδή:

Εφαρμόστε υγιεινή δίαιτα με έμφαση στην κατανάλωση τροφίμων φυτικής προέλευσης:

·                       Να επιλέγετε στερεά και υγρά τρόφιμα σε ποσότητες που βοηθούν στην επίτευξη και διατήρηση του φυσιολογικού βάρους

·                       Να τρώτε καθημερινά 5 τουλάχιστον ισοδύναμα από ποικιλία φρούτων και λαχανικών

·                       Να επιλέγετε δημητριακά ολικής αλέσεως

·                       Να περιορίσετε την κατανάλωση επεξεργασμένων και κόκκινων κρεάτων

Σε περίπτωση που πίνετε αλκοολούχα ποτά να περιορίσετε την κατανάλωσή τους

·                       Συνίσταται κατανάλωση μέχρι 2 ποτηριών καθημερινά για τους άντρες και 1 για τις γυναίκες

Αναλυτικότερες συστάσεις για ατομικές επιλογές .

Διατηρήστε το φυσιολογικό σωματικό βάρος εφ’ όρου ζωής Σε περίπτωση που είστε υπέρβαρος ή παχύσαρκος, να φτάσετε και να διατηρήσετε το φυσιολογικό σωματικό βάρος.

Σωματικό βάρος και αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο

Στις Η.Π.Α. το 14 - 20% της θνησιμότητας λόγω καρκίνου συνδέεται με την παχυσαρκία και το αυξημένο σωματικό βάρος. Συγκεκριμένα, η παχυσαρκία και το αυξημένο σωματικό βάρος συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διάφορων τύπων καρκίνου, όπως π.χ. καρκίνο του μαστού σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, καρκίνο του εντέρου, του ενδομήτριου, των νεφρών και αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου. Επίσης υπάρχουν αρκετές ενδείξεις που συνδέουν το αυξημένο σωματικό βάρος και την παχυσαρκία με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος, του τράχηλου της μήτρας, του θυρεοειδή, ων ωοθηκών, καθώς επίσης και με πολλαπλό μυέλωμα, λέμφωμα Hodgkin και επιθετικό καρκίνο του προστάτη. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνονται τόσο από επιδημιολογικές μελέτες στον άνθρωπο, όσο και από άλλες έρευνες.

Διατήρηση και προσέγγιση του φυσιολογικού σωματικού βάρους.

Υιοθέτηση τρόπου ζωής με αυξημένη φυσική δραστηριότητα.

Οφέλη από τη σωματική δραστηριότητα

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πολλών ερευνών, η φυσική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για την εμφάνιση αρκετών μορφών καρκίνου, όπως του μαστού, του παχέος εντέρου, του προστάτη και του ενδομητρίου. Αν και δεν υπάρχουν αντίστοιχα δεδομένα ενδέχεται να συμβαίνει το ίδιο και για άλλους τύπους καρκίνου.

Μερικές εύκολα εφαρμόσιμες ιδέες για να αποφύγετε την καθιστική ζωή:

·                       Χρησιμοποιήστε τις σκάλες αντί να πάρετε το ασανσέρ

·                       Να πηγαίνετε με τα πόδια ή με το ποδήλατο στον προορισμό σας εφόσον είναι εφικτό

·                       Κάνετε ένα μικρό διάλειμμα στη δουλειά για να κάνετε διατάσεις ή μια μικρή βόλτα

·                       Να προτιμήσετε να πάτε και να μιλήσετε αυτοπροσώπως στους συναδέλφους σας αντί να τους στείλετε e-mail

·                       Πηγαίνετε για χορό στις εξόδους σας

·                       Να κάνετε διακοπές που περιλαμβάνουν αυξημένη φυσική δραστηριότητα και όχι απλώς ταξίδι με το αυτοκίνητο

·                       Να κάνετε στατικό ποδήλατο ενώ παρακολουθείτε τηλεόραση

·                       Να αυξάνετε σταδιακά από μέρα σε μέρα τη διάρκεια και την ένταση της φυσικής δραστηριότητας

·                       Να παίζετε περισσότερη ώρα με τα παιδιά σας

 Συνιστώμενη Συνολική και Σκόπιμη Δραστηριότητα

Τα αποτελέσματα των ερευνών δείχνουν ότι τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας ή έντονης καθημερινής δραστηριότητας σε συνδυασμό με τις συνήθεις δραστηριότητες μπορούν να ελαττώσουν τον κίνδυνο για καρκίνο. Σύμφωνα με τις περισσότερες μελέτες πάντως, 45 – 60 λεπτά τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα είναι η βέλτιστη συχνότητα προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος του παχέος εντέρου και του μαστού, ενώ μελέτες δείχνουν ότι ακόμα και αν η φυσική δραστηριότητα διακόπτεται από μια ηλικία και μετά, ο κίνδυνος για καρκίνο εξακολουθεί να είναι ελαττωμένος.

Για όσους ξεκινάνε ένα πρόγραμμα βελτίωσης της φυσικής τους κατάστασης μια σταδιακή αύξηση σε 30 λεπτά άσκησης μέτριας έντασης ημερησίως τουλάχιστον 5 φορές την εβδομάδα θα τους προσφέρει σημαντικά οφέλη στην καρδιαγγειακή λειτουργία.

Τέλος, άντρες μεγαλύτεροι των 40 και γυναίκες μεγαλύτερες των 50 ετών καθώς και άτομα που πάσχουν από χρόνιες ασθένειες ή/και διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα πρέπει να συμβουλεύονται το γιατρό τους προτού εμπλακούν σε μεγάλης έντασης φυσική δραστηριότητα.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης αποτελεί ένα σημαντικό ιατρικό πρόβλημα με πολλές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις στο γενικό πληθυσμό. Η συχνότητα εμφάνισης και ο επιπολασμός του σακχαρώδη διαβήτη και ιδιαίτερα του διαβήτη τύπου 2 αυξάνεται διαρκώς παγκοσμίως, ως αποτέλεσμα του σύγχρονου τρόπου ζωής, που χαρακτηρίζεται από αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και λίπους, της μειωμένης σωματικής δραστηριότητας και του στρες. Επίσημα στοιχεία παρουσιάζουν πενταπλασιασμό του επιπολασμού τα τελευταία 15 χρόνια, ενώ υπολογισμοί δίνουν πάνω από 170 εκατομμύρια άτομα με ΣΔ το 2001 (10 εκατομμύρια από αυτούς με διαβήτη τύπου 2 ζούνε στην Αμερική) και εκτιμήσεις για 300 εκατομμύρια μέχρι το 2025. Από τα άτομα αυτά σήμερα, το 90% των διαβητικών ατόμων παρουσιάζουν διαβήτη τύπου 2.

Ο διαβήτης τύπου 2 είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ της γενετικής προδιάθεσης και περιβαντολλογικών και συμπεριφοριστικών παραγόντων κινδύνου. Αν και η γενετική βάση του διαβήτη τα τύπου 2 δεν έχει ακόμα πλήρως διευκρινιστεί, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι παράγοντες κινδύνου όπως η παχυσαρκία, η μη κατάλληλη διατροφή και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας αποτελούν βασικούς μη-γενετικούς, τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της νόσου. Παράλληλα υπάρχουν βέβαια και μη τροποποιήσιμοι παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, η εθνικότητα, η ηλικία και το χαμηλό σωματικό βάρος κατά τη γέννηση οι οποίοι επίσης συμβάλλουν στην παθογένεια του Διαβήτη. Η ραγδαία αύξηση του επιπολασμού της εμφάνισης του Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2, αλλά και η εμφάνιση επιβαρυντικών επιπλοκών, πολλές από τις οποίες, όπως οι μικροαγγειακές ή καρδιαγγειακές νόσοι, εμφανίζονται κατά τη διάγνωση του, καθιστούν ύψιστης σημασίας, για τα άτομα με υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης ΣΔ, την δυνατότητα έγκαιρης πρόληψη της νόσου και την ανάπτυξη μιας πρωτογενούς παρέμβασης των κινδύνων ανάπτυξης της.

Παχυσαρκία-απώλεια βάρους και πρόληψη του Διαβήτη τύπου ΙΙ
Η παχυσαρκία (ο βαθμός της, η διάρκεια της, αλλά και η συνεχής αύξηση της) θεωρείται σήμερα ως ο σημαντικότερος από αυτούς τους παράγοντες για την εμφάνιση του διαβήτη τύπου 2, όπως φάνηκε μέσα από μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες, αν και οι ακριβείς μηχανισμοί δεν είναι απόλυτα γνωστοί.
Όπως έχει φανεί μέσα από τις παραπάνω αλλά και άλλες μελέτες το 90% των διαβητικών τύπου 2 είναι παχύσαρκα άτομα. Η παχυσαρκία συμβάλλει στη μείωση της ινσουλινοευαισθησίας, και μετέπειτα αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος, ενώ η ινσουλινοέκκριση αντισταθμίζει την υπάρχουσα ινσουλινοαντίσταση, οδηγώντας στην εμφάνιση του διαβήτη.

Έτσι, η απώλεια του υπερβάλλοντος σωματικού βάρους μπορεί να έχει θετική επίδραση στο λεγόμενο μεταβολικό σύνδρομο, ακόμα και να πρόκειται για μια μικρή απώλεια της τάξης του 5-10%. Παράμετροι όπως η υπεργλυκαιμία, η υπερλιπιδιαμία, η υψηλή πίεση και η ινσουλινοαντοχή μπορούν να επηρεαστούν από μια τέτοια μείωση, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται και αξιοσημείωτη μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης HbA1c (μείωση κατά 10% του ΣΒ οδηγεί σε μείωση κατά 1% της HbA1c) και βελτίωση του προσδόκιμου επιβίωσης.
Μεγάλες μελέτες όπως η SOS-Swedish Obese Subjects, η DPS-Diabetes Prevention Study, και η DPP-Diabetes Prevention Program έδειξαν τη σχέση της απώλειας του σωματικού βάρους (είτε υγιεινοδιαιτητικά, είτε χειρουργικά) με την πρόληψη ή την καθυστέρηση εμφάνισης του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Ειδικότερα η DPP παρουσίασε ότι η μέτρια απώλεια βάρους των συμμετεχόντων οδήγησε σε μείωση της επίπτωσης του ΣΔ τύπου 2 κατά την 4ετία κατά 58%.

Οι διατροφικοί παράγοντες λοιπόν που μπορούν να τροποποιηθούν ώστε να επιτευχθεί η πρόληψη ή η καθυστέρηση εμφάνισης του ΣΔ είναι:

·                       Μείωση των προσλαμβανομένων θερμίδων: μείωση των προσλαμανομένων θερμίδων κατά 500-1000 kcal έχει βρεθεί ότι οδηγεί στη μείωση του σωματικού βάρους κατά ½-1 κιλό την εβδομάδα. Έτσι, τα υπέρβαρα άτομα, που παρουσιάζουν προδιάθεση εμφάνισης του ΣΔ θα πρέπει να ακολουθούν διαιτολόγια όχι χαμηλότερα των 1000 θερμίδων ,τα οποία πρέπει να προσδιορίζονται ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη δραστηριότητα ή τις ειδικές ανάγκες του κάθε ατόμου.

·                       Μείωση του προσλαμβανομένου λίπους. Αυτό για να επιτευχθεί πρέπει να περιλαμβάνει: 

1.        μείωση του συνολικού λίπους και κυρίως του κορεσμένου, που είναι ζωικής προέλευσης (π.χ. από τυριά, κρέατα, αβγά και γλυκά) σε ποσοστό <10% της συνολικής θερμιδικής πρόσληψης.

2.        περιορισμός της συνολικής κατανάλωσης κρέατος. Παράλληλα με την ποσότητα προσέξτε και την ποιότητα τρώγοντας πιο συχνά κοτόπουλο χωρίς δέρμα, άπαχα κομμάτια μοσχαρίσιου και χοιρινού (το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια καλή επιλογή αφού έχει περισσότερο «ορατό» λίπος που μπορεί να αφαιρεθεί πριν τη μαγειρική παρασκευή).

3.        περιορισμός της συνολικής κατανάλωσης του ποσοστού του λίπους σε 25-30% της συνολικής θερμιδικής πρόσληψης από λίπος και το ελαιόλαδο και λιγότερα τα πολυακόρεστα λάδια (σπορέλαια κ.ά)

4.        μείωση της προσλαμβανόμενης χοληστερίνης από τροφές

5.        συχνή κατανάλωση τροφίμων με ω-3 λιπαρά οξέα (παχιά ψάρια π.χ. σκουμπρί, σαρδέλα, σολομό, τσιπούρα, γαύρο) και εμπλουτισμένα τρόφιμα

·                       Αποφυγή επεξεργασμένων τροφίμων: κυρίως τροφίμων με λευκή ζάχαρη (γλυκά, αναψυκτικά) και λευκό αλεύρι (τυρόπιτες, κευκό ψωμί και αρτοσκευάσματα). Τα τρόφιμα έχουν άμεση επίδραση στα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα και προκαλούν υψηλή παραγωγή ινσουλίνης στο σώμα.

·                       Αύξηση των προσλαμβανομένων φυτικών ινών: Αυξήστε την πρόσληψη φυτικών ινών από λαχανικά, φρούτα, δημητριακά, βρώμη, όσπρια και μειώστε την κατανάλωση απλών και ραφιναρισμένων υδατανθράκων όπως λευκό ψωμί και δημητριακά, αρτοσκευάσματα κ.ά.

Σωματική δραστηριότητα-άσκηση και πρόληψη του ΣΔ τύπου ΙΙ
Η μέτρια σωματική δραστηριότητα π.χ. με καθημερινό, χαμηλό σε ένταση, περπάτημα ή η πιο οργανωμένη άσκηση αποτελεί σημαντικό κρίκο στη συνολική προσπάθεια για απώλεια ή συντήρηση του σωματικού βάρους. Δεδομένης της σχέσης του βάρους με την εμφάνιση του ΣΔ, γίνεται φανερό πως η άσκηση συμμετέχει επίσης στην πρόληψη της νόσου, αν και η συμμετοχή της αυτή είναι σαφώς μικρότερη από αυτή της σωστής διατροφής και της υποθερμιδικής δίαιτας. Η άσκηση που μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του ΣΒ είναι κυρίως η αεροβική (μέσα από δραστηριότητες όπως είναι το βάδισμα, το ποδήλατο, το κολύμπι, ή η αερόβια άσκηση στο γυμναστήριο), η οποία θα έχει ένταση που θα προσδιορίζεται ανάλογα με τις ανάγκες και τη φυσική κατάσταση του συγκεκριμένου ατόμου. Οι παραπάνω μελέτες έδειξαν ότι σε άτομα που δεν καταφέρνουν να χάσουν βάρος, μια άσκηση μέχρι 4 ώρες την εβδομάδα μπορεί να συμβάλλει στην πρόληψη του ΣΔ.