ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΣΟΥΠΕΡ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΟΥ

Πριν από την γυναικεία χειραφέτηση οι βασικοί ρόλοι που καλούνταν να έχει η γυναίκα στην ενήλικη ζωή της αφορούσε σε αυτόν της συζύγου, της μητέρας και της νοικοκυράς. Λίγες ήταν αυτές που είχαν την δυνατότητα να μορφωθούν και ακόμα λιγότερες αυτές που τους επιτρεπόταν να εργαστούν.

Με την χειραφέτηση των γυναικών πριν μερικές δεκαετίες προστέθηκε στους παραπάνω παραδοσιακούς ένας ακόμα βασικός ρόλος. Αυτός της εργαζόμενης. Οπότε σήμερα έχουμε:

1.       Την γυναίκα- σύζυγο

2.       Την γυναίκα – νοικοκυρά

3.       Την γυναίκα – μητέρα

4.       Την γυναίκα – εργαζόμενη

Σαφέστατα όλοι αυτοί οι ρόλοι δεν απαντιούνται πάντα μαζί. Κάποια γυναίκα μπορεί για παράδειγμα να είναι  μητέρα και εργαζόμενη αλλά όχι σύζυγος( μονογονεϊκες οικογένειες).

Ποιος είναι ο αντίκτυπος για το γεγονός ότι προστέθηκε ένας επιπλέον ρόλος?

Ίσως να μην ήταν σημαντικός αν τα κοινωνικά πρότυπα παρέμεναν παρόμοια με αυτά που επικρατούσαν πριν από κάποιες δεκαετίες και δεν μεταβάλλονταν ακόμα και οι παραδοσιακοί ρόλοι. Γιατί το κοινωνικό πρότυπο που προβάλλεται στην σημερινή κοινωνία έχει να κάνει με την σούπερ γυναίκα. Με την εξευγενισμένη σύζυγο που πρέπει πάντα να είναι σωστή και ικανή σε όλα, όμορφη, καλλίγραμη, έξυπνη, εκλεπτυσμένη και άλλα. Με την τέλεια μητέρα, που αναλαμβάνει να φέρει σε πέρας με επιτυχία την ανατροφή των παιδιών. Με την μοντέρνα νοικοκυρά που έχει ένα σπίτι στην εντέλεια και είναι καταπληκτική μαγείρισσα. Με την επιτυχημένη και πολυάσχολη εργαζόμενη που  ανταποκρίνεται με επιτυχία στις απαιτήσεις του εργασιακού της περιβάλλοντος. Ο κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω είναι η τελειότητα. Η σούπερ γυναίκα είναι απλά τέλεια σε όλα

Πώς καλλιεργείται αυτό το πρότυπο της σούπερ γυναίκας?

Το κυρίως όργανο είναι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πολλά είναι τα τηλεοπτικά σήριαλ και διαφημίσεις που προβάλλουν μια γυναίκα η οποία δουλεύει 8-10 ώρες την ημέρα και γυρίζει στο σπίτι χαμογελαστή και ξεκούραστη για να περιποιηθεί τον εαυτό της, τα παιδιά, τον σύζυγο και το σπίτι… και στο τέλος ετοιμάζει μια καταπληκτική τυρόπιτα για την επόμενη μέρα.

Όντως οι γυναίκες σήμερα καταφέρνουν να ανταπεξέλθουν συχνά με επιτυχία στους ρόλους και τον φόρτο ευθυνών που αναλαμβάνουν. Είναι σύζυγοι, μητέρες και νοικοκυρές και συμβάλουν στον οικογενειακό προϋπολογισμό με την εργασία τους. Αλλά επίσης συχνά δεν ανταποκρίνονται πιστά σε αυτά που ορίζει το κοινωνικό πρότυπο. Τι γίνεται σε αυτήν την περίπτωση? Κατακλύζονται από άγχος, τύψεις και ενοχές, θλίψη και στεναχώρια, θυμό και εκνευρισμό, απαισιοδοξία,  μειώνεται η αυτοπεποίθησή τους και προκαλούνται εσωτερικές συγκρούσεις. Έτσι είναι πιθανό να ξεκινήσει ένας φαύλος κύκλος. Οι παραπάνω ψυχικές καταστάσεις έχουν αντίκτυπο σε όλο το φάσμα της λειτουργικότητας μιας γυναίκας: στον οργανισμό, στην νοητική λειτουργία, στην συναισθηματική κατάσταση και σε συμπεριφορές. Ακριβώς επειδή επηρεάζεται η λειτουργικότητα της γυναίκας, αυτό μπορεί να έχει ως συνέπεια να μεγαλώσει περισσότερο η ψαλίδα ανάμεσα στην ίδια την γυναίκα και το κοινωνικό πρότυπο. Και το γεγονός αυτό με την σειρά του να επιτείνει ακόμα περισσότερο τις ψυχικές καταστάσεις που ανέφερα παραπάνω. Προκειμένου να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, θα χρειαστεί να υπάρξει προσωπική προσπάθεια. Αλλά προτού δούμε πως μπορεί να γίνει αυτό θα ήθελα να αναφερθώ συνοπτικά στις συνέπειες που μπορεί να έχει στην λειτουργικότητα της γυναίκας η αδυναμία να ανταποκριθεί στο κοινωνικό πρότυπο της σούπερ γυναίκας.

Ας ξεκινήσουμε με τον πιθανό αντίκτυπο στις σωματικές λειτουργίες.

Παρατηρούνται λοιπόν:

1.       Αλλαγές στον ύπνο : μπορεί να υπάρξουν καταστάσεις αϋπνίας ή υπερυπνηλίας(πολλές ώρες ύπνου) ή διαταραχές κατά τη διάρκειά του, δηλαδή να ξυπνάμε πολλές φορές .

2.       Διαρκές αίσθημα κόπωσης/κούρασης

3.       Πονοκέφαλοι, καθώς και πόνοι σε διάφορα σημεία του σώματος

4.       Αίσθημα πνιγμού και δυσκολία στην αναπνοή με συνέπεια τάσεις λιποθυμίας και ζάλη

5.       Αλλαγές στο βάρος (απώλεια ή αύξηση)/ δυσπεψία.

6.       Απώλεια της σεξουαλικής διάθεσης ή σεξουαλικές δυσλειτουργίες.

7.       Διάφορες μολύνσεις . η γυναίκα είναι πιο επιρρεπείς σε μολύνσεις, καθώς μειώνεται η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Εμφανίζονται ή επιτείνονται  σκέψεις όπως:

1.       «δεν θα τα καταφέρω»/ «θα αποτύχω» που δηλώνει έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό

2.       «δεν μου είναι αρκετός ο χρόνος»/ «πρέπει να κάνω αυτό…και αυτό……και αυτό» που δηλώνει αδυναμία οργάνωσης των σκέψεων

3.       «δεν φταίω εγώ…φταίει ο τάδε»/ αδυναμία ανάληψης ευθυνών

4.       «δεν θα συμβεί τίποτα καλό»/απαιδιοδοξία

5.       «να κάνω αυτό ή να κάνω εκείνο ή το τρίτο»/ δυσκολία στη λήψη αποφάσεων

6.       «ωχ… πόση ώρα είμαι σε αυτή τη σελίδα»/ δυσκολία συγκέντρωσης

Τόσο οι σωματικές όσο και οι συνέπειες στον τρόπο σκέψεις έχουν έντονη επίδραση και στην συμπεριφορά μας.

Έτσι παρατηρούνται συμπεριφορές όπως:

1.       Απώλεια χιούμορ

2.       Ευερεθιστότητα. Για παράδειγμα καταστάσεις που σε άλλες φάσεις δεν θα μας ενοχλούσαν σε περιόδους άγχους μπορεί να αποτελέσουν αφορμές για εκρήξεις οργής

3.       Επιθετικότητα

4.       Δάγκωμα νυχιών

5.       Διαταραχές διατροφής (βουλιμία/ ανορεξία).

6.       Αυξημένη λήψη αλκοόλ ή άλλων ουσιών

7.       Αυξημένο κάπνισμα

8.       Αμέλεια της προσωπικής υγιεινής και εμφάνισης

Οι συμπεριφορές που προκύπτουν ως συνέπεια του άγχους είναι πάρα πολλές. Εγώ απλά παρουσίασα μερικά παραδείγματα.

Αναφορικά με τα συναισθήματα εμφανίζονται ή επιτείνονται τα παρακάτω.

1.       Στεναχώρια

2.       Θλίψη

3.       Ανησυχία

4.       Ενοχές λόγω συμπεριφορών που παρουσίασα παραπάνω όπως επιθετικότητα απέναντι στους άλλους

5.       Εκνευρισμός

6.       Θυμός

Κλείνοντας την αναφορά μου στις συνέπειες θα ήθελα να αναφερθώ στον αντίκτυπο που μπορεί να έχουν όλα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τους ρόλους που καλείται σήμερα να επωμιστεί η γυναίκα στην ψυχική της υγεία. Έχει βρεθεί ότι μια σειρά ψυχικών παθήσεων εμφανίζονται στο γυναικείο φύλο 2 με 3 φορές συχνότερα απ’ ότι στο ανδρικό. Γιατί συμβαίνει αυτό? οι λόγοι είναι πιθανόν τόσο βιολογικοί όπως οι ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν στη γυναίκα κατά τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού της κύκλου, της εγκυμοσύνης, της γέννας και της εμμηνόπαυσης, όσο και ψυχοκοινωνικοί, όπως το άγχος από τους πολλαπλούς ρόλους που έχει αναλάβει η γυναίκα σήμερα και  τις υπερβολικές ευθύνες. Θα ήθελα να αναφέρω κάποιες από τις παθήσεις που πλήττουν περισσότερο την ψυχική υγεία των γυναικών.

Κατάθλιψη:

1.       οι γυναίκες υποφέρουν από κατάθλιψη, σ' όλες τις χώρες του κόσμου, δύο φορές συχνότερα από τους άνδρες. Έχει διαπιστωθεί ότι στη διάρκεια της ζωής τους στο 20% των γυναικών και στο 12% των ανδρών θα εμφανιστεί καταθλιπτικό επεισόδιο.

2.       Ενδεικτικά συμπτώματα: Συνεχόμενη θλίψη, Τάσεις απομόνωσης, κοινωνική απόσυρση, Άγχος, ανησυχία, αναποφασιστικότητα, Απογοήτευση, αδιαφορία, Απώλεια του ενδιαφέροντος για την αναζήτηση ερωτικού συντρόφου ή για την ερωτική επαφή, Αισθήματα ενοχής αναξιότητας, Κακή διάθεση, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σχεδόν κάθε ημέρας, Μείωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης σε όλες ή σχεδόν όλες τις δραστηριότητες, Ανησυχία και απαισιοδοξία για το μέλλον. Μερικές φορές σκέψεις σχετικά με το θάνατο και την αυτοκτονία. Προκειμένου να διαγνωστεί ένα άτομο με κατάθλιψη, χρειάζεται πολλά από αυτά τα συμπτώματα να συνυπάρχουν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

3.       Επιλόχεια κατάθλιψη: Η επιλόχεια κατάθλιψη εκδηλώνεται στο 10-15% των νέων μητέρων, με έναρξη συνήθως τις πρώτες 6-8 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Τα  χαρακτηριστικά της είναι παρόμοια με της κατάθλιψης στις άλλες φάσεις της ζωής, σε συνδυασμό με σκέψεις ανεπάρκειας στο μητρικό ρόλο, αυξημένη ανησυχία για την υγεία του μωρού και φόβοι ότι αυτό μπορεί να έχει κάποια ανωμαλία.

4.       Έχει αναφερθεί η αύξηση κάποιων καταθλιπτικών συμπτωμάτων στην εμμηνόπαυση. Τα περισσότερα συμπτώματα πιθανώς συνοδεύουν την κλιμακτήριο, δηλαδή την χρονική περίοδο που ακολουθεί τις πρώτες ανωμαλίες της περιόδου μέχρι την εμμηνόπαυση. Η συχνότητα της κατάθλιψης αυξάνει στη διάρκεια της κλιμακτηρίου ακόμη και σε γυναίκες που δεν είχαν εμφανίσει ποτέ κατάθλιψη μέχρι εκείνη τη στιγμή

Νευρική ανορεξία:

1.       Η νευρική ανορεξία είναι πάθηση που επηρεάζει κυρίως κορίτσια και νεαρές γυναίκες. Μπορεί να εκδηλωθεί σε όλες τις ηλικίες εντούτοις είναι συχνότερη στην εφηβική ηλικία, ιδιαίτερα μεταξύ 13 και 20 ετών.

2.       Εκδηλώνεται με: . Άρνηση του ατόμου να διατηρήσει το βάρος του πάνω από ένα ελάχιστο φυσιολογικό όριο σύμφωνα με την ηλικία του και το βάρος του
Β. Έντονος φόβος του ατόμου μήπως πάρει βάρος ή γίνει παχύσαρκο, ακόμα κι όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανονικό.
Γ. Διαταραχή στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται το βάρος και το σχήμα του σώματός του, ή άρνηση της σοβαρότητας που έχει πάρει το υπερβολικά χαμηλό του βάρος.

3.       Δ. Σε γυναίκες, αμηνόρροια, δηλαδή απουσία τριών τουλάχιστον διαδοχικών εμμηνορυσιών.

Διαταραχή πανικού/ κρίσεις πανικού:

1.       Στις γυναίκες η πάθηση είναι 2 έως 3 φορές συχνότερη σε σύγκριση με τους άνδρες. Οι κρίσεις πανικού μπορούν να εκδηλώνονται σε όλες τις ηλικίες. Η συχνότητα εκδήλωσης της πρώτης κρίσης πανικού είναι μεγαλύτερη μεταξύ 20 και 40 ετών.

2.       επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού, δλδ έντονος φόβος ή δυσφορία ο οποίος συνοδεύεται από: τρέμουλο, αίσθημα πνιγμού, ναυτία, ζάλη, ρίγη ή εξάψης, κ.α

Το ζητούμενο είναι πώς οι γυναίκες θα καταφέρουν να αποφύγουν ή να εξαλείψουν τυχόν συνέπειες από τις παραπάνω, πως δηλαδή θα καλυτερεύσουν την ποιότητα της ζωής τους, ελέγχοντας το άγχος που απορρέει από τους διαφορετικούς της ρόλους και τις υπερβολικές ευθύνες. Το βασικό είναι να καταλάβουν οι γυναίκες ότι δεν χρειάζεται να ανταποκρίνονται στο μοντέλο της σούπερ γυναίκας, που τα φέρνει όλα εις πέρας τέλεια. Να κατανοήσουν ότι δεν χρειάζεται να είναι οι υπέροχες σύζυγοι, καταπληκτικές και αλάνθαστες μητέρες, μοντέρνες νοικοκυρές και απόλυτα επιτυχημένες εργαζόμενες. Όλοι είμαστε άνθρωποι, άρα κανένας δεν είναι τέλειος. Όλοι έχουμε τις αδυναμίες μας, κάνουμε τα λάθη μας, τα παραδεχόμαστε και μαθαίνουμε από αυτά. Ζητάμε βοήθεια όποτε αναγνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να ανταπεξέλθουμε. Φροντίζουμε τον εαυτό μας.

Υπάρχουν κάποιες πρακτικές τεχνικές που μπορούν να βοηθήσουν την γυναίκα να αποκτήσει μια καλύτερη ποιότητα ζωής και να μειώσει το άγχος της. ας δούμε πρώτα τις διανοητικές:

1. Τεχνική οργάνωσης και διαχείρισης χρόνου: για παράδειγμα, πρόκειται να έχουμε μια πολύ φορτωμένη μέρα. Από την προηγούμενη καθόμαστε και κάνουμε μια λίστα όλων αυτών που έχουμε να κάνουμε και τα χωρίζουμε σε τρεις κατηγορίες. Αυτά που πρέπει οπωσδήποτε να γίνουν, αυτά που καλό θα ήταν να γίνουν και αυτά που θα θέλαμε να γίνουν. Στη συνέχεια κάνουμε μια ιεράρχηση όλων ξεκινώντας από το πιο σημαντικό και καταλήγοντας στο λιγότερο σημαντικό. Αυτά που είναι τελευταία στη λίστα καλό θα ήταν να τα σβήσουμε. Φροντίζουμε να συμπεριλάβουμε έστω και μια δραστηριότητα την οποία θα θέλαμε να κάνουμε. Με βάση τη λίστα των υποχρεώσεων μας οργανώνουμε την επόμενη μέρα

2. Τεχνική επίλυσης προβλημάτων:

Πρώτο βήμα: Καθορισμός του προβλήματος: εδώ ορίζουμε επακριβώς τι είναι αυτό που μας απασχολεί. Εστιαζόμαστε σε ένα μόνο πρόβλημα κάθε φορά.

Δεύτερο βήμα: Απαρίθμηση πιθανών λύσεων: προσπαθούμε να καταγράψουμε όλες τις λύσεις για κάθε πλευρά του προβλήματος που μας απασχολεί.

Τρίτο βήμα: Αξιολόγηση των «υπέρ» και των «κατά», κάθε λύσης που καταγράψαμε: για κάθε λύση του προβλήματος που βρήκαμε θα πρέπει να καταγράψουμε ποιες θα είναι οι αρνητικές συνέπειες από την εφαρμογή του και ποιες οι θετικές. Στόχος εδώ είναι η ανεύρεση της λιγότερο επώδυνης λύσης.

Τέταρτο βήμα: αφού επιλέξουμε την πιο ανώδυνη λύση περνάμε στον σχεδιασμό της εφαρμογής της. Εδώ θα πρέπει να απαντηθούν ερωτήματα όπως τι ακριβώς θα γίνει, πότε θα γίνει, ποια βήματα ακριβώς θα ακολουθηθούν. Πέμπτο βήμα: Δράση, εδώ εφαρμόζουμε την λύση ή τις λύσεις που επιλέξαμε.

Έκτο βήμα: Αξιολόγηση αποτελεσμάτων. Στο τελευταίο βήμα αξιολογούμε τις συνέπειες της δράσης μας. Προέκυψαν τα αποτελέσματα που αναμέναμε? Αν όχι γυρίζουμε στο βήμα του σχεδιασμού της δράσης μας αναλαμβάνοντας υπόψη και αυτόν τον παράγοντα οπότε και κινούμαστε αναλόγως.

3.Τεχνική θετικής αναπλαισίωσης: έχει να κάνει με το να εστιαζόμαστε στις θετικές πτυχές ενός γεγονότος.

Έτσι λοιπόν αντί να εστιαστούμε στα μειονεκτήματά μας και να λέμε στον εαυτό μας… δεν θα τα καταφέρω, εστιαζόμαστε στις ικανότητες και τις δυνάμεις μας λέγοντας έχω την ικανότητα να ανταπεξέλθω.

Η τεχνική αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη, γιατί πρέπει συνεχώς να είμαστε σε επιφυλακή για να αναγνωρίζουμε τις αρνητικές σκέψεις και να τις μετατρέπουμε σε θετικές.

Θα ήθελα να ολοκληρώσω αυτήν την εισήγηση με αναφορές σε πιο πρακτικούς τρόπους που μπορούν να μας βοηθήσουν να έχουμε μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

1.      Φροντίστε μέσω του προγραμματισμού να έχετε ελεύθερο χρόνο για τον εαυτό σας. Η μισή ώρα την ημέρα είναι καλύτερη από καθόλου.

2.      Κάντε πράγματα που σας ευχαριστούν. Χορέψτε, διαβάστε ένα βιβλίο, πάτε μια βόλτα, ακούστε μουσική, ο,τιδήποτε ευχαριστεί τον καθένα από εσάς.

3.      Ασκηθείτε. Η καλή φυσική κατάσταση και ένας πιο υγιεινός τρόπος ζωής είναι απαραίτητα για μια καλή ποιότητα ζωής

4.      Μοιραστείτε ευθύνες και υποχρεώσεις.

5.      Όποτε μπορείτε, αποδράστε από την ρουτίνα της καθημερινότητας σας. Πάτε μια βόλτα στη φύση… είναι εξαιρετικά χαλαρωτικό.

6.      Μιλήστε για τα προβλήματα που σας απασχολούν με ένα φίλο, με έναν πνευματικό ή με έναν ειδικό. Όσο τα κρατάτε μέσα σας διογκώνονται.

7.      Και το πιο σημαντικό … βάλτε το γέλιο και το χιούμορ στην καθημερινότητα σας.