Αρχαίοι χρόνοι.

Η Καβάλα ήταν αποικία Θασίων. Το πρώτο μέρος που κατοίκησαν ήταν η Καλαμίτσα όπου υπάρχουν ακόμη ερείπια της πόλης όπως και το τείχος της. Ο πρώτος οικισμός ονομάστηκε Αντισσάρα ενώ τον 7ο αιώνα π.χ. ιδρύθηκε η Νεάπολη εφ' Αντισσάρα στον βράχο της σημερινής Παναγίας δίπλα στο καρνάγιο, που αργότερα ήταν γνωστή ως Νεάπολη, και ανήκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία.

Το κάστρο που βρίσκεται εκεί χτίστηκε τον 5ο αιώνα μ.Χ. από τον Ιουστινιανό τον Α' για την προστασία από εχθρούς, κυρίως Βούλγαρους και Σλάβους που πολιορκούσαν συνεχώς τη πόλη εξαιτίας του πλεονεκτήματος της γεωγραφικής της θέσης. Περνώντας στη βυζαντινή περίοδο, η πόλη μετονομάστηκε σε Χριστούπολη. Τον 14ο αιώνα η πόλη πήρε το σημερινό της όνομα.

Προστάτης της πόλης είναι ο Άγιος Παύλος, που αποβιβάστηκε εδώ καθ' οδόν προς τους Φιλίππους και βάπτισε την Αγία Λυδία.

Οι καμάρες χτίστηκαν από τον Μεχμέτ Αλή για την ύδρευση της πόλης. Ακόμα ο Μεχμέτ Αλή ανακαίνισε το κάστρο και μέχρι σήμερα υπάρχει ένα  μεγάλο μέρος αυτού.

Σε κάθε εποχή, η γεωγραφική της θέση δίπλα στη θάλασσα και πάνω στη διαδρομή που ένωνε την Ανατολή με τη Δύση, την καθιστά κομβικό σημείο επικοινωνίας λαών και πολιτισμών. 13 χλμ. από την Καβάλα βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων, από τους πλέον αξιόλογους της χώρας. Το αρχαίο Θέατρο (4ος αιώνας μ.Χ.), η Εγνατία Οδός, η «φυλακή» του Αποστόλου Παύλου, οι Παλαιοχριστιανικές Εκκλησίες, το Οκτάγωνο είναι ορισμένα από τα σημαντικότερα ανασκαφικά ευρήματα της εποχής.

Σημερινή Καβάλα

Η πόλη της Καβάλας άρχισε να μετατρέπεται σε ένα σύγχρονο αστικό κέντρο από την δεκαετία κιόλας του 20, όταν αυξήθηκε ραγδαία ο πληθυσμός της, εξαιτίας του μεγάλου αριθμού μεταναστών που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην πόλη. Σήμερα κατέχει την δεύτερη θέση σε πληθυσμό στη Μακεδονία και Θράκη, μετά από την Θεσσαλονίκη.

Η αύξηση του πληθυσμού οδήγησε από πολύ νωρίς και στην ανάπτυξη του βιομηχανικού τομέα. Το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων της πόλης απασχολείται στον τριτογενή τομέα παραγωγής. Εδώ λειτουργεί η μοναδική μονάδα της χώρας, που εξορύσσει και αποθειώνει πετρέλαιο. Πέρα από το αβαντάζ που δίνει το κοίτασμα του μαύρου χρυσού, ανοιχτά της Θάσου, στην Καβάλα λειτουργεί και η μόνη Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων της χώρας. Δεκάδες άλλες μονάδες, στην Βιομηχανική Περιοχή της πόλης, με σημαντικότερες τις μονάδες επεξεργασίας μαρμάρου και γυαλιού, προσφέρουν χιλιάδες θέσεις εργασίας.Η ανάπτυξη του εμπορίου κατέστησε αναγκαία την κατασκευή νέου λιμανιού στην Βιομηχανική Περιοχή της πόλης. Οι εργασίες κατασκευής του νέου λιμένα της Καβάλας "ΦΙΛΙΠΠΟΣ Β" ξεκίνησαν το 1990.

Στην Καβάλα, ο επισκέπτης μπορεί να ξεναγηθεί στα  Μουσεία  της.  Μερικά από τα πιο σημαντικά είναι :

• Αρχαιολογικό Μουσείο Καβάλας
• Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο (Δημοτικό Μουσείο Καβάλας)
• Δημοτικό Μουσείο Καπνού
• Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
• Μουσείο Μεχμέτ-Αλή
• Μουσείο Καπαδοκίας
• Δημοτική Βιβλιοθήκη Καβάλας
• Ιστορικό και Λογοτεχνικό Αρχείο Καβάλας
• Φιλόπτωχος Αδελφότις Κυριών Καβάλας

Βυζαντινό Κάστρο

Το κάστρο της Καβάλας δεσπόζει πάνω στην κορυφή της χερσονήσου όπου είναι κτισμένη η παλαιά πόλη. Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους και αργότερα έγιναν αλλεπάλληλες ανακατασκευές και επεμβάσεις στην οχύρωσή του από τους Βυζαντινούς, τους Ενετούς και τους Τούρκους. Το κάστρο (ακρόπολη) στη σημερινή του μορφή, κτίσθηκε το πρώτο τέταρτο του 15ου αιώνα, στηριζόμενο σε θεμελίωση Βυζαντινής περιόδου. Στο υπαίθριο θέατρό του διοργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις.